НАҚШИ КОНСТИТУТСИЯ ДАР ТАҲКИМИ ДАВЛАТИ ҲУҚУҚБУНЁД

«Конститутсия» Қонуни асосии давлат мебошад, ки сохтори маъму­рию ҷамъиятӣ, тартиб ва усули таш­кили мақомоти ҳокимият, системаи интихобӣ, ҳуқуқ ва уҳдадориҳои асо­сии шаҳрвандонро муайян менамо­яд. Ба ибораи дигар Конститутсия маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқие мебошад, ки ҳамчун қоида аз як тараф муносибатҳои ҷамъиятии байни инсон ва ҷамъият, аз ҷониби дигар миёни инсон ва давлат, ҳамзамон асосҳои ташкил ва фаъоли­яти худи давлатро танзим менамояд. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ҳамчун падидаи давлатӣ-ҳуқуқӣ ин нуктаро мақсади асосии худ қарор дода, дар меъёрҳои худ волотарин идеяҳои инсондӯстонаро инъикос ва мустаҳкам намудааст.

Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷумлаи дастовардҳои бу­зурги мардуми Тоҷикистон буда, зами­наи ҳуқуқии бунёди давлати тозабунёд ва соҳибистиқлоли тоҷикон, шакли ифодаи ҳуқуқии ормонҳои давлатдории миллӣ, ҳимояи ҳадафҳо ва манфиатҳои миллӣ, осори таърихӣ ва фарҳанги миллӣ мебошад. Дар яке аз суханрониҳои худ Асосгузори сулҳу ваҳдат-Пешвои мил­лат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон чунин гуф­та буданд: «Ман тамоми дастовардҳоеро, ки дар тӯли қабули Конститутсияи Тоҷикистон насиби халқу давлати мо гардидаанд, натиҷаи хирад ва заковати азими халқи Тоҷикистон меҳисобам, зеро маҳз бо ифодаи аксари мутлақи мардуми ин сарзамини куҳанбунёд ки­швари моро дар ҷаҳони муосир ҳамчун давлати соҳибихтиёру ҳуқуқбунёд ва де­мокративу иҷтимоӣ эътироф мекунанд ва мавқеи онро ҳангоми ҳаллу фасли ум­даи байналмилалӣ ба инобат мегиранд».

Конститутсия барои аз байн бурда­ни хатарњое, ки ба Истиќлолияти давлатї тањдид мекард, шароити зарурии њуќуќї муњайё намуда, барои аз вартаи нобудї наљот додани давлати соњибистиќлоли тољикон ва аз парокандагї рањої бахши­дани сокинони мамлакат асос гузошт.

Яке аз талаботи муҳими Консти­тутсия эҳтиром, риоя ва иҷрои ҳатмии меъёрҳои он ва қонунҳо мебошад. Ба­рои ноил гардидан ба ин ҳадаф пеш аз ҳама зарур аст, ки эҳтиром, риоя ва иҷрои ҳатмии Конститутсия ва қонунҳо мақсад ва вазифаҳои ҷонии ҳар фарди ҷомеа гар­дад. Маҳз дар ҳамин сурат, мо метаво­нем ба ҳадафҳои олии худ, яъне давлати демократӣ, дунявӣ, ҳуқуқбунёд ва ягона муваффақ шавем.

Моддаи 17-и Конститутсия принсипҳои баробарҳуқуқӣ ва манъи табъизро инъикос намуда, кафолат медиҳад, ки ҳама дар назди қонун ва суд баробаранд. Давлат ба ҳар кас қатъи назар аз миллат, нажод, ҷинс, забон, эътиқоди динӣ, мавқеи сиёсӣ, вазъи иҷтимоӣ, таҳсил ва молу мулк, ҳуқуқу озодиҳоро кафолат медиҳад. Баробарҳуқуқии мар­дон ва занон эътироф карда мешавад.

Бисёр принсипҳои заминавии ҳуқуқҳои инсон инъикоси худро дар ди­гар санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки аз Конститутсия сар­чашма мегиранд, ёфтаанд.

Дар давоми 31 соли амалаш ба Кон­ститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон се маротиба тариқи Раъйпурсӣ тағйироту иловаҳо дохил карда шудааст. Ин тағйиру иловаҳо бо дарназардошти дигаргуниҳои куллии ҳаёти ҷомеа, ин­кишоф ва тағйир ёфтани муносибатҳои нави замонавӣ, зарурати такмили сох­тори мақомоти ҳокимияти давлатӣ, ба талаботи муносибатҳои нави замонавӣ мувофиқ гардонидани меъёрҳои конститутсионӣ ва таъмини пешрафти минбаъдаи ҷомеа ба вуқуъ пайвастанд. Дар асоси ин тағйиру иловаҳо ба Кон­ститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар кишвар Парламенти касбии доимоамал­кунанда таъсис ёфт, муҳлати ваколатҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳафт сол, муҳлати ваколати судяҳо ба даҳ сол расонида шуд. Инсон ва ҳуқуқу озодиҳои ӯ арзиши олӣ эълон шуданд.

Мо итминони комил дорем, ҳамдиёрони мо бо риояи талаботи бобҳо ва моддаҳои ин Санади тақдирсози мил­лату давлат кору фаъолият ва зинда­гии хешро ба роҳ монда, барои рушду шукуфоии имрўзу ояндаи кишвар ақлу заковат ва нерӯю дониши худро дареғ намедоранд.

Мусозода Мансур Мухтор

судяи Суди шаҳри Бохтар